Przebarwienia to ciemniejsze obszary skóry powstające wskutek nadmiernej produkcji lub nierównomiernego rozmieszczenia melaniny, czyli naturalnego barwnika skóry. Zjawisko to nazywa się hiperpigmentacją. Najczęściej wiąże się z promieniowaniem UV, zmianami hormonalnymi, predyspozycjami genetycznymi albo wcześniejszym stanem zapalnym lub urazem skóry.
Czym są przebarwienia skóry?
Przebarwienia mogą mieć postać niewielkich plamek albo większych, nieregularnych obszarów o ciemniejszym kolorze niż otaczająca skóra. Pojawiają się między innymi na twarzy, szyi, dekolcie, dłoniach i przedramionach. Ich barwa zależy od ilości oraz rozmieszczenia melaniny, a także od tego, w której warstwie skóry znajduje się pigment.
Melaninę wytwarzają melanocyty, czyli komórki obecne głównie w warstwie podstawnej naskórka. Następnie barwnik jest przekazywany do keratynocytów, które budują większość naskórka. Gdy melanocyty zostaną nadmiernie pobudzone albo pigment nie rozkłada się równomiernie, powstaje widoczna plama.
Jak powstają przebarwienia?
Proces produkcji melaniny nosi nazwę melanogenezy. Uczestniczy w nim między innymi tyrozynaza – enzym, który bierze udział w przemianie tyrozyny prowadzącej do powstania melaniny. W uproszczeniu powstawanie przebarwienia przebiega tak:
- Promieniowanie UV, hormony, stan zapalny lub uraz pobudzają melanocyty w określonym obszarze skóry.
- W melanocytach zwiększa się aktywność tyrozynazy, która uczestniczy w przemianie tyrozyny.
- Powstaje większa ilość melaniny, czyli barwnika nadającego skórze kolor.
- Melanina zostaje przekazana do keratynocytów i gromadzi się miejscowo, zamiast rozłożyć się równomiernie.
W efekcie fragment skóry staje się ciemniejszy. Pigment może znajdować się głównie w naskórku, głębiej – w skórze właściwej – albo jednocześnie w obu tych warstwach. Przebarwienia naskórkowe zwykle mają brązowy odcień i są płytsze. Skórne mogą przybierać odcień niebieskoszary, a ich redukcja bywa trudniejsza. Typ mieszany łączy obie lokalizacje.
Jakie są rodzaje przebarwień?
Poszczególne zmiany różnią się przyczyną, wyglądem i głębokością położenia. Najczęściej spotykane typy przedstawia tabela:
| Typ przebarwienia | Główna przyczyna | Charakterystyczny wygląd |
|---|---|---|
| Piegi | Predyspozycje genetyczne i promieniowanie UV | Małe, jasnobrązowe lub ciemnobrązowe plamki, które zwykle ciemnieją pod wpływem słońca |
| Melasma, czyli ostuda | Zmiany hormonalne oraz UV, między innymi w ciąży lub podczas stosowania antykoncepcji hormonalnej | Większe, nieregularne i często symetryczne plamy na twarzy, zwłaszcza na policzkach, czole, nosie lub nad górną wargą |
| Przebarwienia pozapalne | Trądzik, zapalenie, uraz, otarcie albo uszkodzenie skóry | Płaskie brązowe plamy w miejscu wcześniejszego stanu zapalnego lub zranienia |
| Plamy soczewicowate | Wieloletnia ekspozycja na promieniowanie UV i procesy starzenia | Jasno- lub ciemnobrązowe plamy na twarzy, dłoniach, ramionach i dekolcie, zwykle mniej zmienne w ciągu roku niż piegi |
Nie każda zmiana po trądziku jest przebarwieniem barwnikowym. Świeże różowe lub czerwone ślady mogą wynikać głównie ze zmian naczyniowych i określa się je jako rumień pozapalny. Brązowe plamy są natomiast związane z nagromadzeniem melaniny i należą do przebarwień pozapalnych.
Co wywołuje powstawanie przebarwień?
Hiperpigmentacja często jest wynikiem współdziałania kilku czynników. Najczęściej znaczenie mają:
- Promieniowanie UV – pobudza melanocyty i może zarówno wywoływać nowe zmiany, jak i przyciemniać już istniejące.
- Zmiany hormonalne – występujące między innymi w ciąży, przy stosowaniu antykoncepcji hormonalnej, w okresie menopauzy lub podczas innych terapii hormonalnych.
- Predyspozycje genetyczne – szczególnie widoczne w przypadku piegów i melasmy.
- Stany zapalne i urazy skóry – na przykład trądzik, otarcia, ukąszenia, zabiegi naruszające naskórek lub inne uszkodzenia.
Na pigmentację mogą wpływać także niektóre leki i substancje fotouczulające. Rzadziej zmiany skórne towarzyszą chorobom ogólnoustrojowym, dlatego utrwalone lub rozległe przebarwienia powinny być ocenione w kontekście ogólnego stanu zdrowia.
Kiedy przebarwienie wymaga konsultacji lekarskiej?
Większość piegów, melasmy i plam posłonecznych ma charakter łagodny, ale każdą nową lub zmieniającą się zmianę warto obserwować. Konsultacji dermatologicznej wymagają szczególnie sytuacje, gdy zmiana:
- nagle zmienia kształt, wielkość albo kolor,
- ma nieregularne lub niewyraźnie odgraniczone brzegi,
- zaczyna krwawić, swędzieć, boleć albo się łuszczyć,
- pojawia się nagle i szybko się powiększa.
Sam wygląd nie pozwala wiarygodnie rozstrzygnąć, czy zmiana jest wyłącznie przebarwieniem. Diagnozę stawia dermatolog po badaniu skóry, a w razie potrzeby zleca dalszą ocenę.
Przebarwienia są więc widocznym skutkiem zaburzenia produkcji lub rozmieszczenia melaniny. Ich rodzaj zależy nie tylko od przyczyny, lecz także od głębokości położenia pigmentu. Dlatego podobnie wyglądające plamy mogą mieć różne podłoże i wymagać odmiennego postępowania.
Artykuł nie stanowi porady medycznej i powstał wyłącznie w celach informacyjnych. W przypadku niepokojących, utrzymujących się lub zmieniających się zmian skórnych skonsultuj się z dermatologiem.
