Drętwienie ust to parestezja, czyli zaburzenie czucia odczuwane jako mrowienie, kłucie lub niedoczulica. Może mieć łagodną przyczynę, ale nagłe, jednostronne drętwienie z opadaniem kącika ust, zaburzeniami mowy albo osłabieniem ręki wymaga natychmiastowego wezwania pomocy medycznej, ponieważ może oznaczać udar mózgu.
Czym jest drętwienie ust i kiedy jest groźne?
Parestezje nie są chorobą, lecz objawem nieprawidłowego przewodzenia bodźców w układzie nerwowym. Oprócz drętwienia mogą pojawić się mrowienie, pieczenie, uczucie „przechodzenia prądu”, nadwrażliwość albo zaburzone odczuwanie ciepła i zimna. Objaw może dotyczyć jednej wargi, kącika ust, okolicy wokół ust lub większej części twarzy.
Szczególnej uwagi wymaga sytuacja, w której dolegliwość pojawia się nagle, zwłaszcza po jednej stronie. Jeśli towarzyszą jej opadanie kącika ust, bełkotliwa lub niezrozumiała mowa, osłabienie albo drętwienie ręki czy nogi, zaburzenia widzenia, silne zawroty głowy, problemy z połykaniem lub utrata przytomności, dzwoń pod numer 112 lub 999. Nie czekaj, aż objawy ustąpią.
Przemijające objawy mogą być związane z TIA, czyli przemijającym niedokrwieniem mózgu. TIA przypomina udar, ale objawy ustępują, ponieważ zaburzenie przepływu krwi jest krótkotrwałe. To również wymaga pilnej oceny medycznej, ponieważ może zapowiadać udar.
Jak szybko ocenić powagę sytuacji?
Poniższe zestawienie pomaga uporządkować pilność, ale nie zastępuje badania lekarskiego. Sam charakter mrowienia nie pozwala rozpoznać przyczyny.
| Objaw towarzyszący | Możliwa przyczyna | Pilność |
|---|---|---|
| Nagłe jednostronne drętwienie ust, opadanie kącika ust, zaburzenia mowy lub osłabienie kończyn | Udar mózgu lub TIA | Natychmiast |
| Drętwienie ust z obrzękiem języka, pokrzywką lub dusznością | Reakcja alergiczna, w tym anafilaksja | Natychmiast |
| Mrowienie wokół ust i palców, skurcze mięśni | Hipokalcemia lub inne zaburzenia elektrolitowe | Pilna konsultacja, szczególnie przy nasileniu objawów |
| Nawracające mrowienie po posiłku, z drżeniem, potliwością i osłabieniem | Hipoglikemia, zwłaszcza u osoby z cukrzycą | Ocena poziomu glukozy i kontakt z lekarzem |
| Krótkie mrowienie podczas silnego lęku lub szybkiego oddychania | Hiperwentylacja, stres lub zaburzenia lękowe | Planowa konsultacja po wykluczeniu przyczyn fizycznych |
Dlaczego usta drętwieją?
Przyczyn może być kilka, a podobny objaw występuje zarówno w zaburzeniach dotyczących nerwów, jak i w chorobach ogólnoustrojowych. Znaczenie ma czas pojawienia się dolegliwości, jej lokalizacja, długość trwania oraz objawy towarzyszące.
Do najważniejszych możliwych przyczyn należą:
- Przyczyny neurologiczne – migrena z aurą, neuralgia lub podrażnienie nerwu trójdzielnego, stwardnienie rozsiane, padaczka, neuropatie, uraz głowy, a także udar lub TIA. Nerw trójdzielny odpowiada za czucie znacznej części twarzy, dlatego jego zaburzenia mogą powodować mrowienie wargi i okolicy ust.
- Przyczyny metaboliczne – hipokalcemia, czyli zbyt niskie stężenie wapnia we krwi, niedobór witaminy B12, folianów lub magnezu, zaburzenia innych elektrolitów, cukrzyca i hipoglikemia. Cukrzyca może z czasem prowadzić do polineuropatii, czyli uszkodzenia wielu nerwów obwodowych.
- Przyczyny psychogenne – silny stres, hiperwentylacja, napad paniki i zaburzenia lękowe mogą wywoływać parestezje. Rozpoznania nerwicy nie powinno się jednak stawiać przed wykluczeniem chorób neurologicznych i metabolicznych.
- Przyczyny miejscowe i inne – znieczulenie stomatologiczne, opryszczka, alergia na pokarm, kosmetyk lub pastę do zębów, infekcja, uraz twarzy oraz niedawny zabieg z użyciem kwasu hialuronowego. Po takim zabiegu narastający ból, bladość lub ochłodzenie skóry i zaburzenia czucia wymagają pilnego kontaktu z lekarzem wykonującym procedurę.
Drętwienie poprzedzające pęcherzyki opryszczki zwykle obejmuje niewielki obszar wargi i może pojawić się przed zmianami skórnymi. Z kolei alergia częściej powoduje świąd, zaczerwienienie, obrzęk warg lub języka. Duszność, chrypka i szybko narastający obrzęk są objawami alarmowymi.
Przy hipokalcemii parestezje często obejmują okolice ust, palce dłoni i stóp, a czasem pojawiają się także bolesne skurcze mięśni. Nie należy samodzielnie przyjmować dużych dawek wapnia, magnezu ani witamin. Najpierw trzeba potwierdzić niedobór i ustalić jego przyczynę.
Co zrobić przed wizytą u lekarza?
Jeśli drętwienie ust nawraca, trwa dłużej niż chwilę, nasila się albo nie ma jasnego związku ze znieczuleniem czy miejscowym podrażnieniem, umów wizytę u lekarza rodzinnego. W razie objawów nagłych lub neurologicznych nie wybieraj wizyty planowej, tylko wezwij pomoc.
Przed konsultacją zapisz informacje, które ułatwią ocenę objawu:
- Kiedy pojawiło się pierwsze drętwienie i ile trwa pojedynczy epizod.
- Jak często dolegliwość wraca oraz czy dotyczy jednej strony, wargi, kącika ust czy całej okolicy.
- Jakie objawy towarzyszą parestezji, na przykład ból głowy, zaburzenia widzenia, osłabienie, skurcze, wysypka, obrzęk lub kołatanie serca.
- Czy objaw wiąże się z posiłkiem, stresem, wysiłkiem, przyjęciem leku, zabiegiem stomatologicznym albo kosmetycznym.
- Jakie choroby przewlekłe rozpoznano, jakie leki są przyjmowane i czy wystąpił niedawno uraz lub infekcja.
Lekarz może zlecić między innymi morfologię, stężenie glukozy, wapnia, magnezu i witaminy B12, badania elektrolitów oraz ocenę funkcji tarczycy. Jeśli wywiad i badanie neurologiczne będą tego wymagały, możliwe są badania obrazowe, takie jak tomografia komputerowa lub rezonans magnetyczny, a także badania przewodnictwa nerwowego, w tym elektroneurografia i elektromiografia (EMG).
Najważniejsze jest ustalenie przyczyny, a nie samo tłumienie mrowienia. Nawracających parestezji nie należy przypisywać stresowi, niedoborom ani cukrzycy bez sprawdzenia, czy za objawem nie stoi inny problem zdrowotny.
Artykuł nie stanowi porady medycznej i powstał wyłącznie w celach informacyjnych. W przypadku nagłego drętwienia ust lub innych objawów neurologicznych natychmiast skontaktuj się z numerem 112 lub 999. W pozostałych sytuacjach skonsultuj objaw z lekarzem.
