Rozstępy to trwałe uszkodzenia skóry właściwej, które pod względem budowy przypominają blizny. Powstają, gdy skóra nie nadąża za szybkim rozciąganiem albo jej wytrzymałość zostaje osłabiona przez czynniki hormonalne. W efekcie dochodzi do zaburzenia i przerwania części włókien kolagenowych oraz elastynowych.
Czym dokładnie są rozstępy?
Skóra właściwa znajduje się pod naskórkiem i zawiera między innymi włókna kolagenowe oraz elastynowe. Kolagen pomaga utrzymać jej wytrzymałość, a elastyna odpowiada za sprężystość. Gdy na tkanki działa zbyt duże lub zbyt szybko narastające napięcie, ich struktura może ulec uszkodzeniu.
Rozstępy, określane także jako striae distensae, są więc biologiczną odpowiedzią skóry na stres mechaniczny, a nie wyłącznie powierzchownym defektem kosmetycznym. W miejscu uszkodzenia powstaje zmieniona, cieńsza tkanka łączna. Dlatego dojrzałe rozstępy są traktowane jako blizny zanikowe. Ich całkowite usunięcie nie jest realne, choć można zmniejszać ich widoczność i poprawiać wygląd skóry.
Jak rozstępy zmieniają się w czasie?
Zmiany przechodzą zwykle przez dwie główne fazy. Najpierw pojawia się faza zapalna, nazywana czerwoną lub fioletową. Z czasem rozstępy bledną i przechodzą w fazę bliznowacenia, określaną jako biała lub zanikowa.
| Cecha | Faza czerwona – zapalna | Faza biała – bliznowacenie |
|---|---|---|
| Kolor | Czerwony, różowy albo fioletowy | Perłowobiały lub jasny, zwykle wyraźnie odmienny od otaczającej skóry |
| Odczucia | Może pojawić się swędzenie, pieczenie, tkliwość albo uczucie napięcia | Zwykle nie powoduje dolegliwości, a zmiana może być lekko wyczuwalna lub zagłębiona |
| Charakterystyka | Świeża, aktywna zmiana związana z procesem zapalnym | Utrwalona blizna zanikowa po przebudowie uszkodzonej skóry |
| Podatność na poprawę wyglądu | Większa, ponieważ proces przebudowy jeszcze trwa | Mniejsza, dlatego działania zwykle służą spłyceniu i zmniejszeniu widoczności |
Faza czerwona jest istotna, ponieważ skóra nadal aktywnie reaguje na uszkodzenie. W tym okresie można uzyskać większą poprawę wyglądu niż przy zmianach białych, ale nie oznacza to gwarancji całkowitego zniknięcia rozstępów. Z biegiem czasu zmiany tracą kolor, stają się jaśniejsze i bardziej utrwalone.
Dlaczego powstają rozstępy?
Sam mechanizm nie jest identyczny u każdej osoby. Najczęściej współdziałają czynniki mechaniczne, hormonalne i genetyczne. Do głównych przyczyn należą:
- Szybki przyrost masy ciała – skóra może nie nadążać za zmianą objętości ciała, na przykład w ciąży lub przy gwałtownym zwiększeniu masy.
- Okres dojrzewania – intensywny wzrost i zmiany sylwetki sprzyjają powstawaniu rozstępów, także u osób, które nie mają nadwagi.
- Szybki przyrost masy mięśniowej – dotyczy między innymi osób intensywnie trenujących, szczególnie gdy obwód określonych partii ciała szybko się zwiększa.
- Działanie hormonów – podwyższony poziom kortyzolu może osłabiać aktywność fibroblastów, czyli komórek uczestniczących w wytwarzaniu kolagenu i elastyny.
- Predyspozycje genetyczne – u części osób włókna skóry mają mniejszą wytrzymałość lub organizm produkuje ich mniej, co zwiększa podatność na uszkodzenia.
Kortyzol nie jest jedyną przyczyną rozstępów, ale jego nadmiar może zmniejszać odporność skóry na rozciąganie. Z tego powodu rozległe lub nagle pojawiające się zmiany, zwłaszcza bez wyraźnej zmiany masy ciała, warto omówić z lekarzem. Rozstępy mogą towarzyszyć także niektórym chorobom i stosowaniu leków glikokortykosteroidowych, dlatego znaczenie ma cały kontekst zdrowotny.
Gdzie najczęściej pojawiają się rozstępy?
Zmiany powstają przede wszystkim w miejscach narażonych na szybkie rozciąganie skóry. Najczęściej są to:
- brzuch,
- uda,
- pośladki,
- piersi,
- ramiona.
U osób intensywnie trenujących mogą występować także na plecach, barkach i innych obszarach, w których szybko zwiększa się masa mięśniowa. Ich obecność nie świadczy sama w sobie o zaniedbaniu skóry ani o nadwadze. Mogą pojawić się podczas prawidłowego rozwoju, ciąży, zmian hormonalnych lub przy uwarunkowaniach dziedzicznych.
Najważniejsze jest to, że rozstępy są bliznami wynikającymi z uszkodzenia skóry właściwej. Świeże, czerwone zmiany dają większe możliwości poprawy wyglądu, natomiast białe rozstępy są bardziej utrwalone i zwykle można je przede wszystkim spłycić lub zmniejszyć ich widoczność.
Artykuł nie stanowi porady medycznej i powstał wyłącznie w celach informacyjnych. W przypadku nagłego pojawienia się rozległych rozstępów lub podejrzenia związku zmian z chorobą albo leczeniem skonsultuj się z lekarzem.
